باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد یزد

کاربری : باغ
سبک : اصفهانی
استان : یزد
تاریخ : ژوئن 28, 2021

“هشت باغ دولت آباد” که به اختصار “باغ دولت آباد” نامیده می شود از مجموعه های مشهور دوره زندیه می باشد که قدمت ساخت آن به سال ۱۱۶۰ هجری قمری باز می گردد.باغ دولت آباد یزد به دستور محمد تقی خان بافقی ، حکمران و والی یزد ساخته شد.(قهاری ۱۳۷۹) از جمله مهم ترین اقدامات وی در این دوران ، ساخت قنات و باغ دولت آباد بود.قنات دولت آباد که نقشی اساسی در موجودیت بخشی به باغ دولت آباد را دارد، به طول تقریبی ۶۰ کیلومتر یکی از مهم ترین و طولانی ترین قنات های شهر یزد است. قنات از ارتفاعات مهریز سرچشمه می گرفت و پس از مشروب کردن بخشی از اراضی مهریز و به کار انداختن چند آسیاب آبی به یزد می رسید و  همه باغ دولت آباد را سیراب می کرد و پس از آن به طرف اراضی اطراف باغ جاری می شد و زمین های کشاورزی را مشروب می کرد.(باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید ۱۳۸۳)

برای خواندن مطالب مربوط به معماری معاصر ایران لینک روبرو را کلیک کنید: معماری معاصر ایران بعد از انقلاب

باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد یزد

باغ دولت آباد یزد یکی از زیباترین باغ های ایران به شمار می رودکه در وسعتی در حدود ۶٫۴ هکتار احداث شده است. در زمان محمد تقی خان ، باغ از سمت شمال به خیابانی می رسید که درختان بسیاری داشت؛ بطوریکه این درختان ،مانع دید از خارج به داخل باغ می شدند. به این سبب این خیابان را “هزار درخت” نیز می گفتند که عرض ۴تا ۵ متر و طولی بیش از ۲۰ کیلومتر داشت و به سمت رحیم آباد می رفت. در سمت شرق باغ نیز خیابانی بطول ۸ کیلومتر قرار داشت و از سمت غرب باغ به مسیل رودخانه ی خشک محدود می شد.در این زمان باغ خارج از حصار شهر یزد قرار داشت. با گسترش یافتن شهر ، این باغ در دوران قاجاریه متصل به دروازه”چهار منار” اما همچنان خارج شهر قرار می گرفت. اما با گذشت زمان، بافت شهری اطرف آن را پر کرد ، بطوریکه در دوران پهلوی ساخت و ساز حومه شهر ی پیرامون آن را فرا گرفت و به تدریج باغ در مرکز شهر یزد قرار گرفت. (باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید ۱۳۸۳)

طرح باغ دولت آباد یزد یکی از اصیل ترین و بدیع ترین طرح های باغ رسمی ایرانی است. سطح باغ به دو بخش با محیط مستطیل با ابعاد ۱۱۶ در ۲۷۴ متر و ۱۰۴ در ۲۷۸ متر ، تقسیم می شود که به صورت عمود بر هم قرار گرفته اند. محور تقارن مستطیل بزرگتر – محور اصلی باغ-  در راستای شمال غربی– جنوبغربی با زاویه  ۳۰ درجه نسبت به محور غربی– شرقی قرار می گیرد. محیط مستطیل بزرگتر (آنچه اکنون عموم بعنوان  باغ دولت اباد می شناسند)  باغ “اندرونی” را شکل می داده که در واقع باغ خصوصی و اقامتگاه خانواده بوده  است. محیط مستطیل کوچکتر که در سمت شمال قرار دارد ، محدوده ی باغ بیرونی را مشخص می کند. این باغ که باغ “بهشت آیین” نامیده می شود ، محل برگزاری تشریفات حکومتی و مراسم ورزشی بوده است(باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید ۱۳۸۳)

برای خواندن مطالب مربوط به معماري معاصر ایران لینک روبرو را کلیک کنید: معماری معاصر ایران بانی مسعود ، کتاب معماری معاصر

باغ دولت آباد یزد

عناصر و اجزای باغ
همانطور که اشاره شد پیدایش مجموعه عمارات باغ دولت آباد پس از احداث و احیای رشته های قناتی است که با همین نام شکل گرفته و پس از رونق باغ های پیرامون ، در آن چند عمارت شامل عمارت سر در، عمارت بهشت آیین، تالار آیینه، عمارت تهرانی، عمارت هشتی (عمارت بادگیر)، عمارت سردر شمالی(مربوط به باغ بهشت آیین) و تالار طنبی احداث گردیده است. هم چنین اصطبلی بزرگ با شترخان و غلام خانه در غرب باغ و در کنار رودخانه خشک قرار دارد.

عناصر و اجزای باغ :

  1. عمارت سردر (بهشت آیین)
  2. عمارت هشتی (عمارت بادگیر)
  3. تالار طنبی
  4. عمارت طهرانی
  5. تالار آیینه
  6. عمارت سر در شمالی
  7. اصطبل بزرگ
  8. ابنیه فرعی و خدماتی
  9. آب انبار

در واقع باغ دارای چهار بنای اصلی بوده که سه دستگاه آن به نام هشتی، تالار طنبی و سردر هنوز بر پای است و قسمتی از اطاق های زمستانی هم وجود دارد ولی بقیه ساختمان ها و حتی عرصه ی آن از بین رفته است.(قهاری ۱۳۷۹)
علاوه بر این بناهای اصلی، ابنیه فرعی و خدماتی در ضلع شرقی باغ شامل آبدار خانه،شربت خانه ،آشپزخانه و تاسیسات چاه و منبع آب با گاورو وجود دارد که در مواقع کم آبی برای پر کردن حوض های متعدد باغ از آن استفاده می شده است. (باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید ۱۳۸۳)

باغ دولت آباد یزد

مجموعه ساختمان های دولت آباد هر یک دارای مشخصات معماری و جلوه های اصیلی از کاربرد فضا های مورد نیاز در آن زمان است. « “عمارت هشتی” که در انتهای محور اصلی باغ و متصل به دیوار جنوبی است در واقع کوشک اصلی باغ محسوب می شود و به سبب وجود بادگیر مرتفع آن شهرت خاصی دارد. این بادگیر با ۳۳متر و ۸۰ سانتی مترارتفاع ، بلندترین بادگیر موجود در ایران است.عمارت هشتی دارای سه اتاق بزرگ و حوضخانه ای (با حوض یکپارچه مرمرین) در وسط می باشد. طرح آن شبیه سایر کوشک های ایرانی است و طبقه فوقانی یک تالار و صفه و منظر دارد». (باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید ۱۳۸۳)
در سمت غرب عمارت هشتی، “عمارت طَنَبی”  بزرگ و مجللی قرار دارد که دارای بادگیری مربع شکل و رو به باغ است. در دو طرف تالار طنبی، تالارها، صفه ها وشبستان هایی در یک طبقه جای دارد که در و روزن های آن ها به طنبی باز میشود. در زیر طنبی، زیر زمینی ژرف کنده اند که با دو پله راست به باغ می پیوندد و از طرف جنوب با راهرویی به محوطه زیر بادگیر ارتباط دارد.(باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید

۱۳۸۳

باغ دولت آباد یزد

“عمارت سردر”  (در مرز مشترک دو باغ اندرونی و بیرونی) اصلی ترین عمارت باغ بهشت آیین بشمار است که دو طبقه است و زیر خان آن از یک سردر، هشتی و یک اتاق بزرگ (رو به شرق) و چند اتاق کوچک (رو به شمال و جنوب) و چند راهرو تشکیل شده است.(باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید ۱۳۸۳) می کردند و حتی دربان یا حاجبی را برای نظارت بر آن تعیین می کردند.»(حیدرنتاج ۱۳۸۵)
از دیدگاه گونه شناسی کالبدی ، دولت آباد از نوع “باغ-حیاط” به شمار می رود زیرا ساختمان ها و عمارات آن در اطراف باغ قرار می گیرد. (مانند نارنجستان قوام و باغ هفت تنان در شیراز)

باغ دولت آباد یزد

هندسه باغ
هندسه باغ یک هندسه ی منظم  است که سطح باغ را  به دو بخش مستطیلی شکل عمود بر هم (باغ بیرونی و باغ اندرونی) تفکیک کرده است. محور تقارن مستطیل بزرگتر ، محور اصلی باغ دولت آباد یزد اندرونی است که آبنمای بزرگ باغ به ابعاد ۱۹۴ در ۱۲ متر بر این محور منطبق می باشد. در واقع این محور،  همان محوری است که عمارت سردر را به عمارت هشتی متصل می کند. «معمار باغ با کاشت درخت در دو جانب محور اصلی ، علاوه بر این که سبب تمرکز دید بسوی عمارت های اصلی باغ می شود ، موجب عدم محدودیت دید از سوی هر یک از عمارات بسمت منظر باغ نیز می گردد و بر اتصال بصری بین دو عمارت تاکید می کند».(باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید ۱۳۸۳) «وجود چشم انداز اصلی به شکل مستقیم و کشیده در محور طولی باغ روبروی کوشک و کاشتن درختان بلند در دو طرف آن نقشی اساسی در ایجاد پرسپکتیوی دارد که باغ را طولانی تر جلوه گر می سازد». (انصاری, باغ ایرانی)
آبنما که دقیقا بر محور تقارن باغ اندرونی منطبق می باشد سطح باغ را به دو کرت مستطیلی متقارن تقسیم می کند. «در باغ اندرونی قسمت عمده باغ کرت بندی شده است. تناسبات کرت بندی ها از تناسبات دو باغ مستطیل شکل تبعیت می کند.» (باغ ایرانی حکمت کهن منظر جدید ۱۳۸۳)
محورتقارن مستطیل کوچکتر که همان باغ بهشت آیین می باشد بر محور اصلی باغ عمود می باشد.

باغ دولت آباد یزد

+1

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

© Copyright 2019 All Rights Reserved